+ - x
 » دسته ها
 نقد
 گفتگو
 فلسفه
 طنز
 سیاست
 زیستنامه
 روانشناسی
 خودشناسی و عرفان
 جامعه شناسی
 پنجره
 پژوهش
 برگردان
 اندیشه
 ادبیات
 اجتماعی

 » دیگر نگاشته ها
 رقم 39 در فیس بوک، بحث برانگیز شد
 گفتار نخست: آگاهی، زیبایی و رهایی در آینۀ ذهن عارفان
 آزمون های استخباراتی همسایگان
 کدام استعداد؟ سخنی با والی بدخشان
 شهروندان معترض
 به راستی، ریالیسم جادویی چیست؟
 و بار دیگر پنجره
 ناخودآگاهِ مشترکِ اساطیریِ نی‎نامه‎ی مثنوی با اسطوره‎ی
 دراصول و اسرار سخنرانی
 دوای دلبدی

۰.۰
امتیاز: ۰.۰ | مجموع آراء: ۰
احمد جواد ادبیار

همان گونه که برهمگان روشن است مکتب های ادبی و جریان های فکری دریک مقطع خاص زمانی وبطور ناگهانی ظهور نمی کنند، بلکه هر مکتب یا جریان فکری همواره در درازنای تاریخ و در اثر پیش زمینه هایی که در فرآیند تشکل یک مکتب یا جریان رنگ می بازند، پدید می آیند. دراین میان نهیلیسم (نیست انگاری) نیز به عنوان یک جریان فلسفی- ادبی نه به طور ناگهانی و نه هم در زمان خاص،بلکه در نتیجه ی درهم آمیزی زمینه های از پیش پرداخته شده ی سیاسی - اجتماعی واقتصادی در روند تاریخ پدیدار گردید. البته نهیلسیم مدرن به گونه ی مستقیم از تفکرات پوچگرایانه و ناامیدانه ی مدرنیست ها سرچشمه می گیرد. در واقع مدرنیست ها برای ساختن آرمان شهر یا مدینه ی فاضله ی خویش به هر جریان سیاسی - اجتماعی که در روند تاریخ به ویژه در سده ی بیستم پدیدارگردید، سرزدند ولی پس از اندک زمان و پس از مبارزات پیگیر یا در آن جریان منحل گردیدند و آرمان های خویش را فدای همان جریان ساختند و یا نا امیدانه درهای جریان های دگری را که تازه شکل گرفته بود، دق الباب نمودند.

درحقیقت تحولات و دگرگونی هاییکه در سده ی بیستم میلادی روی داد به شکلی از اشکال تاثیر مستقیمی در روند ایجاد نهیلیسم مدرن گذاشت. شاید بتوان گفت که مرحله ی نخستین این تحولات همانا انقلاب کبیر روسیه و ظهور جدی کمونیسم در عرصه ی سیاست است که با حمایت فکری مدرنیست ها دراوایل قرن بیستم شکل گرفت.

مدرنیست ها برای تحقق بخشیدن به آرمان ها واهداف خویش به گونه یی جدی به این جریان پیوستند و خاک روسیه را برای ساختن کاخ آرمان های خویش برگزیدند. آنها در نخستین برداشت های شان انقلاب کمونیستی روسیه را به فال نیک گرفتند.
در این دوره شاعران و نویسندگان مدرنیست تلاش کردند تاادبیات را وارد عرصه سیاست بسازند و از جریان پیش آمده حمایت کنند. مدرنیست ها فکر می کردند که کمونیسم بر بنیاد ایده های اقتصاد سوسیالیستی در تلاش است تا عدالت اجتماعی را بر اساس نظریه های کارل مارکس تامین کند. بدین رو شاعران و نویسندگان به ظهور یک جامعه ی ایده آل تا حدی خوشبین شدند، اما به زودی افراط گرایی های اطرافیان لنین و پس از آن روی کار آمدن استالین مدرنیست ها را دل زده کرد و آنان را وادار به قد علم کردن در برابر این جریان ساخت که این امر تا حدی منجر به کمونیسم زدایی از ادبیات غرب گردید. با این همه برخی از مدرنیست ها که هنوز منافع شان را در خطر نمی دیدند به سرعت در ریالیسم سوسیالیستی بلعیده شدند و آثارشان در واقع آیینه دار اهداف کمونیست ها گردید.

پس از اندک زمان و با ظهورفاشیسم (که در تشکل آن مدرنیست های جدید نیز دست داشتند) راه دیگری برای ورود شاعران و نویسندگان پیشرو یا مدرنیست باز گردید.
حزب نازی به رهبری آدولف هتلر در آغاز با شعارهای ترقی خواه و چرب گونه اش توانست مدرنیست ها را به خود نزدیک سازد و ادبیات مدرن در این دوره بازتاب دهنده ی اندیشه های نازیسم بود، اما دیری نگذشت که سیاست های زشت و ضد بشری نازیسم (که درپشت پرده های شعار پنهان بودند) در صحنه عمل پیاده شد و سرانجام منجر به جنگ دوم جهانی گردید. و باز هم تخمی که مدرنیست ها کاشته بودند ثمر نداد و جنبش و تحرک آنان به بن بست مواجه گردید.
با درهم شکستن پایه های نازیسم و پایان جنگ جهانی دوم شاعران ونویسندگان مدرنیست (به قول شاملو گیج و حیرت زده به هر سو چشم می گشتاندند) و در واقع برای ساز و برگ بخشیدن به رویاهای شان در انتظار جنبش های نوین لحظه شماری می کردند.
با گذشت زمان و پدیدار گشتن استعمار نوین، مدرنیست ها بادیدگاه ها وعملکرد های متفاوت تر وارد این جریان شدند. شاعران و نویسندگان مدرنیست این بار از روند ادبیات استعماری حمایت کردند و با ضربه زدن و ارزش قایل نشدن به سنن و ارزش های بومی کشورهای فقیر و جهان سوم در واقع زمینه هایی را برای حضور استعمارگران فراهم ساختند، اما با آنهم بخت با آنان چندان یاری نکرد.
همین بود که انسان مدرنپس از این همه دگرگونی ها و تحولات نا متناسب سرانجام به دام نومیدی و پوچ گرایی افتاد و مدرنیست ها که نتوانستند جامعه ی ایده آل خویش را بنا کنند ناگزیر به خلق آثار پوچ گرا و نومید کننده دست زدند که فرایند آن منجر به ظهور نهیلیسم گردید.
در واقع می توان گفت که نهیلیسم مدرن در میانه ی دوم سده ی بیستم میلادی به عنوان یک جریان ادبی در ساختار کلی ادبیات آن دوره ظهورکرد. هرچند رگه هایی از نهیلیسم پیش از این در آثار فرانتس کافکا، ویرجینیا وولف، صادق هدایت و دیگران نیز به شکل متفاوت تردیده می شود که برخی ها آن را نیست انگاری شبه مدرن میخوانند. این نوع نهیلیسم بیشتر فردی و برخواسته از زوایای نا آرام روان هنرمند یا نویسنده است تا تاثیرات اجتماعی، اما آنچه ما روی آن بحث می کنیم بیشتر باورهای جمعی نیست انگارانه ایست که از فرایند ناگوار اجتماعی ناشی می شود. بدین رو میتوان گفت که نهیلیسم مدرن به گونه ی یک قدرت بلامنازع وجدی پس از سال1950 میلادی در ادبیات جهان مطرح گردید. می شود گفت که ادبیات در چارچوب نیست انگاری، بازتاب اندیشه های پوچ و ناامید کننده است. این نوع ادبیات در واقع بر پایه ی نفی زندگی و جهان و نفی ارزش ها، سنن واصول مندی های زندگی، طبیعت وجامعه و در کل نفی مطلق گرایی (که تاجایی ناشی از تفکرات نیچه می تواند باشد) استوار است. گاهی از این منظر نهیلیسم با داداییسم مرزهای تمایز را می شکند و این دو روند مشابهت های نزدیکی از لحاظ نگاه به زندگی و جهان پیدا می کنند.

برخی ها بدین باور اند که آماج ادبیات نیست انگارانه، طراح مسایل فتنه انگیز، بحران ساز و فساد آور است و این ادبیات در تقلای آنست تا از انسان موجود بی هویت، عصیانگر، ناآرام و نا امید بسازد.
حضور پررنگ نهیلیسم مدرن را می توان درآثارساموئل بکت، ناتالی ساروت، آلن روپ گریه، میشل بوتور و حتا دینو بوتزاتی و دیگران دریافت کرد که هرکدام به شکلی از اشکال بادیدگاه های پوچگرایانه به نگارش آثار شان پرداخته اند.
قابل یاددهانیست که پس از ظهور جریان های جدید و گذر تاریخ از مرزهای قرن بیستم و ورود جهان به هزاره ی سوم، نهیلیسم به عنوان یک جریان ادبی وتغیبر پذبر در ساختار کلی خود به گونه ی متفاوت تر در حال شکل گرفتن است. می توان گفت که گستره ی امپریالیسم، سیاست های زننده ایالات متحده و هم پیمانان غربی اش، ظهور تروریسم و بروز بسا ازب حران ها و چالش های اقتصادی ناشی از حضور کاپیتالیسم (سرمایه داری)، درواقع می تواند بسترسازی مناسبی باشد برای ظهور نوعی ازنهیلیسم نوین. بدین معنا که انسان قرن بیست و یکم با این همه چالش هایی که فرارویش قرار می گیرد شاهد ظهور پوچ گرایی یا نیست انگاری جدیدی خواهد بود که مناسب ترین اصطلاح برای آن می تواند نهیلیسم پست مدرن باشد.


دیدگاه ها   پنهان نمودن

تا کنون دیدگاهی بر این متن نوشته نشده است. برای نوشتن دیدگاه از فورم پایین استفاده نمایید.

 نام *
 سایت  
 پست الکترونیکی  
 *